ขอเชิญร่วมสืบสานประเพณีเลี้ยงดง ความเชื่อแห่งเมืองล้านนา ที่ปฏิบัติกันมาหลาย 100 ปี

ในวันเสาร์ที่ 30 พฤษภาคม 2569 เวลา 07.00 น ณ สำนักงานอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ที่ 4 (แม่เหียะ) ม.2 ต.แม่เหียะ

ประเพณีเลี้ยงดง เป็นประเพณีที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน เป็นประเพณีโบราณไม่กี่ชนิด ที่ยังคงหลงเหลืออยู่ในขณะนี้ โดยทาง ทม.แม่เหียะร่วมกับภาคีเครือข่าย ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการสืบสานประเพณีดังกล่าว และจัดติดต่อกันเป็นประจำทุกปี .

“เลี้ยงดง” ตำนานผีปู่แสะย่าแสะ

ยักษ์ผู้พิทักษ์ป่าดอยสุเทพ กับพิธีกรรมโบราณแห่งล้านนาใต้เงาป่าดอยสุเทพ เชิงดอยคำ จังหวัดเชียงใหม่ ยังมีตำนานความเชื่อเก่าแก่ที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี นั่นคือเรื่องของ “ผีปู่แสะย่าแสะ” ผียักษ์ผู้ปกปักรักษาผืนป่าและบ้านเมืองของชาวล้านนา ตำนานกล่าวว่า เดิมปู่แสะย่าแสะเป็นผีบรรพบุรุษของชาวลัวะ ซึ่งอาศัยอยู่บริเวณเชิงดอยสุเทพ มีฐานะเป็นผีผู้ดูแลรักษาเมืองเชียงใหม่ในยุคแรก ก่อนจะมีผีประจำเมืองตนอื่นเข้ามาทำหน้าที่แทน จึงเหลือบทบาทในการคุ้มครองพื้นที่ป่าและชุมชนรอบนอกเมือง

เรื่องราวของปู่แสะย่าแสะปรากฏอยู่ในตำนานเชียงใหม่ปางเดิมและตำนานวัดดอยคำ เล่าว่า ครั้งเมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จมายังเชิงดอยคำ ได้พบยักษ์สามตน พ่อ แม่ และลูก ซึ่งดำรงชีพด้วยการกินเนื้อสัตว์และเนื้อมนุษย์

เมื่อยักษ์ทั้งสามหมายจะเข้าทำร้าย พระพุทธองค์ทรงแผ่เมตตาจนยักษ์ทั้งสามยอมสยบ และทรงแสดงธรรมให้รักษาศีลห้า แต่ปู่แสะย่าแสะไม่อาจถือศีลได้ครบ จึงต่อรองขอกินมนุษย์ปีละสองคน ก่อนลดลงเรื่อย ๆ จนเหลือเพียงการขอกินสัตว์แทน พระพุทธองค์จึงตรัสให้ไปขออนุญาตจากเจ้าเมือง นับแต่นั้นเป็นต้นมา เจ้าเมืองเชียงใหม่จึงอนุญาตให้มีการเซ่นสรวงด้วยควายปีละครั้ง กลายเป็นที่มาของพิธี “เลี้ยงดง” หรือ “เลี้ยงผีปู่แสะย่าแสะ” อันเป็นพิธีกรรมสำคัญของชาวล้านนา ในอดีต พิธีนี้เป็นงานใหญ่ที่ทั้งกษัตริย์ ขุนนาง และชาวบ้านร่วมกันประกอบพิธี ต่อมาชาวบ้านตำบลสุเทพและตำบลแม่เหียะรับหน้าที่สืบทอดประเพณี โดยจัดพิธีบริเวณ “ดงย่าแสะ” เชิงดอยคำ ในช่วงเดือน 9 เหนือ หรือราวเดือนมิถุนายนของทุกปี

ภายในพิธีจะมีการสร้าง “หอผี” จากไม้ไผ่จำนวน 12 หอ โดยหอของปู่แสะและย่าแสะจะใหญ่ที่สุด มีการจัดเครื่องเซ่นทั้งลาบ เนื้อดิบ เนื้อสุก ข้าว เหล้า ดอกไม้ ธูปเทียน และนำควายดำมาบวงสรวงตามความเชื่อโบราณเมื่อเริ่มพิธี “ม้าขี่” หรือร่างทรง จะทำหน้าที่เชิญผีปู่แสะย่าแสะลงมารับเครื่องเซ่น เชื่อกันว่าขณะเข้าทรง ผีจะกินเนื้อ ดื่มสุรา และอวยพรให้บ้านเมืองอยู่เย็นเป็นสุข พิธีทั้งหมดเต็มไปด้วยสัญลักษณ์ของความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ผืนป่า และอำนาจเหนือธรรมชาติ ที่น่าสนใจคือ ภายหลังเมื่อพุทธศาสนาเข้ามามีอิทธิพล พิธีเลี้ยงดงก็ผสมผสานความเชื่อดั้งเดิมเข้ากับพุทธศาสนา มีการทำบุญเลี้ยงพระ และอัญเชิญพระบฎเข้าร่วมในพิธี สะท้อนให้เห็นการปรับตัวของความเชื่อพื้นเมืองล้านนาให้ดำรงอยู่ร่วมกับพุทธศาสนาอย่างกลมกลืน

แม้ปัจจุบันโลกจะเปลี่ยนไปมาก แต่พิธีเลี้ยงผีปู่แสะย่าแสะยังคงได้รับการสืบทอดในฐานะ “มรดกทางจิตวิญญาณ” ของชาวเชียงใหม่ และเป็นหลักฐานสำคัญที่บอกเล่ารากเหง้าความเชื่อของผู้คนล้านนา ที่เคารพทั้งผืนป่า ธรรมชาติ และบรรพชนผู้คุ้มครองแผ่นดินแห่งนี้

“ปู่แสะย่าแสะ” จึงมิใช่เพียงเรื่องผีในตำนาน หากแต่เป็นภาพสะท้อนโลกทัศน์ของคนล้านนา ที่มองว่าป่า ภูเขา และสิ่งเหนือธรรมชาติ ล้วนมีชีวิตและต้องอยู่ร่วมกันด้วยความเคารพ

ขอมูลจาก : ร้อยเรื่องเมืองล้านนา