ปฎิทินวัฒนธรรม

ประเพณีชักเย่อเกวียนพระบาท

จำนวนผู้ชม 495 ครั้ง
          ที่ตำบลตะปอน อำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี มีประเพณีการเล่นโบราณที่จัดในวันที่ ๑๗ เมษายนของทุกปี การละเล่นนี้คือ ชักเย่อเกวียนพระบาท ซึ่งเป็นกิจกรรมที่ทำร่วมกับประเพณีชักพระบาทของชาวตะปอน โดยในช่วงเทศกาลสงกรานต์ชาวบ้านแถบตำบลตะปอน จะมีการแห่ผ้าพระบาท มีงานบุญที่ทำร่วมกันที่วัด และร่วมกันเล่นชักเย่อเกวียนพระบาทอย่างสนุกสนาน ทั้งที่วัดตะปอนน้อยและวัดตะปอนใหญ่
          เกวียนพระบาทหมายถึงเกวียนและผ้าพระบาท สิ่งสำคัญที่สุดคือ ผ้าพระบาท เป็นผ้าผืนใหญ่ที่มีความกว้าง ๑.๕ เมตร ยาว ๗ เมตร บนผ้าเขียนรอยพระบาทจำลองสี่รอยซ้อนกัน ตามตำนานที่เล่าสืบต่อกันมาเชื่อว่ารอยพระบาทสี่รอยนี้เป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้าสี่พระองค์ ได้แก่ รอยด้านนอกที่มีขนาดใหญ่สุดเป็นรอยของพระกกุสันโธ ถัดมาเป็นรอยของพระโกนาคม จากนั้นจึงเป็นรอยของพระกัสสปะ และรอยเล็กที่สุดเป็นรอยของพระโคตมพุทธเจ้าหรือพระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันนั่นเอง โดยผ้าพระบาทที่วัดตะปอนน้อยเป็นผ้าพระบาทจำลองที่อัญเชิญมาจากวัดช้างไห้ จังหวัดปัตตานี โดยอัญเชิญมาทางเรือและขึ้นฝั่งที่บ้านคลองยายดำก่อนมาประดิษฐานที่วัดตะปอนน้อย ด้วยเหตุที่ต้นทางของผ้าพระบาทมาจากทางภาคใต้ จึงมีผู้สันนิฐานว่าประเพณีการแห่ผ้าพระบาทอาจมาจากประเพณีชักพระของทางภาคใต้
          การเล่นชักเย่อเกวียนพระบาทของที่นี่ปฏิบัติสืบทอดมาเป็นเวลานาน เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว และถือเป็นกิจกรรมสำคัญของชุมชนแห่งนี้ โดยในวันที่ ๑๕-๑๖ เมษายน ที่วัดตะปอนน้อยจัดให้เล่นชักเย่อเกวียนพระบาทเพื่อความสนุกสนาน ส่วนที่วัดตะปอนใหญ่จัดในที่ ๑๗ เมษายน ซึ่งเป็นวันสุดท้ายของเทศกาล ถือเป็นงานใหญ่เพราะเป็นการแข่งขันชักเย่อเกวียนพระบาทแบบจริงจัง ซึ่งตามประวัติที่เล่าต่อกันมาเกี่ยวกับการแห่เกวียนพระบาทและการชักเย่อเกวียนพระบาทมีอยู่ว่า ในอดีตเชื่อว่าเมื่ออัญเชิญผ้าพระบาทขึ้นเกวียนแห่ไปตามสถานที่ต่าง ๆ ในชุมชน จะทำให้โรคภัยไข้เจ็บของผู้คนที่เกวียนพระบาทชักลากผ่านไปทุเลาและหายลง อีกทั้งจะได้รับความโชคดี ทำให้แต่ละบ้านอยากอัญเชิญผ้าพระบาทไปประดิษฐานไว้ ทำให้เกิดกิจกรรมการเล่นชักเย่อเกวียนพระบาทขึ้นตามมา โดยแต่ละบ้านส่งทีมมาแข่งขันกัน ทีมใดชนะก็จะได้สิทธิ์ในการนำผ้าพระบาทไปประดิษฐานไว้หนึ่งปี ต่อมาภายหลังได้ยกเลิกไป เหลือแต่แข่งขันเพื่อความสนุกสนานและเสริมสร้างความสามัคคีในชุมชน ส่วนผ้าพระบาทผืนที่นำมาจากภาคใต้เก็บรักษาไว้ที่วัดตะปอนน้อย ผืนของวัดตะปอนใหญ่เป็นการคัดลอกขึ้นมาเพื่ออัญเชิญขึ้นเกวียนในการแข่งชักเย่อที่วัดตะปอนใหญ่ สันนิษฐานว่าการเล่นชักเย่อเกวียนมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย เพราะมีหลักฐานว่ามีงานประเพณีต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา ทั้งยังเกิดขึ้นในหลายท้องถิ่น มีชื่อเรียกแตกต่างกันไป และในบางท้องที่บนเกวียนที่ใช้เล่นชักเย่อนั้นนำเพียงพระพุทธรูปมาตั้งไว้ แต่สำหรับตำบลตะปอนเป็นผ้าที่มีรอยพระบาทจำลองมาตั้งไว้บนเกวียน จึงเรียกว่าการเล่นชักเย่อเกวียนพระบาท ในอดีตเป็นการแข่งขันเพื่อแย่งสิทธิ์ในการถือครองผ้าพระบาทหรือถือครองสิ่งศักดิ์สิทธิ์ แต่ในปัจจุบันเป็นการเล่นเพื่อความสนุกสนานและเสริมสร้างความสามัคคีในชุมชนเป็นสำคัญ และเป็นการสืบทอดประเพณีการเล่นโบราณ ซึ่งการละเล่นนี้นิยมเล่นกันในภาคตะวันออกของไทย โดยเฉพาะที่ตำบลตะปอนเป็นชุมชนที่มีการเล่นชักเย่อเกวียนพระบาทสืบทอดต่อกันมายาวนานที่สุด อีกทั้งยังคงได้รับความนิยมอยู่ในปัจจุบัน
แหล่งอ้างอิง:
Add to Calendar

กิจกรรมที่เกี่ยวข้อง